Historia modelu

Fabryka w Kragujevac o nazwie Zavodi Črvena Zastava została wybudowana na licencji włoskiej firmy Fiat i zaczęła produkcję samochodów osobowych w 1954 r. Pierwsze samochody marki Zastava były wariantami Fiata 1400 i 1900, a kolejne Fiata 600. Produkowano je aż do momentu zaprzestania ich produkcji we Włoszech. W latach 60-tych Zastava wprowadziła więcej samochodów opartych na modelach Fiata, które powstały z modeli: 1100, 1300, 1500, 124 i 125 *. W 1971 Zastava wypuściła Zastavę 101, swoją własną wersję Fiata 128 opartą na konstrukcji "samochodu roku 1969". Zastava 101 różniła się od wzoru licencyjnego rozwiązaniem tylnej części nadwozia. Fiat 128 był wytwarzany we Włoszech jako 2 i 4 drzwiowy sedan, oraz 3 drzwiowe kombi (Fiat 128 Familiare później jako Panorama), natomiast Zastava 101 była 5 drzwiowym hatchbackiem (w latach 70-tych ten typ nadwozia określano mianem Berlinea), który uzupełniał rodzinę Fiata 128

o samochód o uniwersalnym nadwoziu. Zastava 101 była zatem jednym z pierwszych w latach 70-tych hatchbackiem klasy średniej. Fakt, iż Zastava 101 bazowała na rewelacyjnej konstrukcji Fiata 128, tworząc samochód bardziej uniwersalny od oryginału wpłynął na przyznanie w 1979 r. Zastavie tytułu samochodu roku. Kształt tylnej części nadwozia nawiązywał do wytwarzanej na przełomie lat 60-tych i 70- tych we Francji Simci 1100 (SIMCA), z tym że Włochom udało się stworzyć nadwozie o bardziej harmonijnych kształtach, niż Francuzom. Od 1975 r. Zastavy były montowane z części sprowadzanych z Jugosławii w żerańskiej FSO, na tej samej linii montażowej co Fiat 128 Sport 3p ze względu na wspólne elementy jezdne, silnik oraz skrzynie biegów obu samochodów. Od 1978 r. Zastavy produkowane w Polsce przeszły drobne kosmetyczne zmiany: otrzymały nowe atrapy z wyjmowanymi wkładkami okalającymi reflektory umożliwiającymi zamontowanie okrągłych, bądź prostokątnych reflektorów, nieruchome boczne trójkątne szybki przednich drzwi bocznych (w pierwszych modelach były uchylane), oraz nowe obicia tapicerki drzwiowej i siedzeniowej w tym również tapicerkę welurową, w miejsce standardowej ze skaju. Zastavy produkowane w Polsce nazwano Zastava 1100p, literka "P" w nazwie oznaczała, iż samochód został wyprodukowany w Polsce, analogicznie było z innymi samochodami produkowanymi w FSO na licencji Fiata (Fiat 127p, Fiat 131p i Fiat 132p). Standardowo Zastavy miały silniki o pojemności 1116cm3 rozwijającymi moc 55 KM, zależnie od wersji były wyposażone w 1-gardzielowy gaźnik typu SOLEX, lub 2-gadzielowy gaźnik typu WEBER, który dawał większą moc i dynamikę samochodowi. Zdarzały się Zastavy 1300 z silnikami od Fiata 128 o pojemności 1280 cm3 ze skrzyniami biegów od Fata 128 1100 (skrzynia Fiata 128 1100 miała krótsze przełożenia niż skrzynia Fiata 128 1300), jednak te egzemplarze trafiały na rajdy odbywające się w Polsce pod koniec lat 70-tych. W roku 1981 r. została wprowadzona na początku w Polsce, a następnie w Jugosławii 3 drzwiowa odmiana Zastavy 1100, która została nazwana Zastava 1100 Mediteran (w Polsce było produkowane oblachowanie do modelu Mediteran). Odmiana Zastavy 1100 Mediteran nigdy nie była sprzedawana w Jugosławii, tylko trafiała na eksport, były one importowane między innymi na rynek Włoski i sprzedawane pod marką Innocenti. Pierwsze Zastavy montowane w Polsce miały oryginalne włoskie jednostki napędowe i skrzynie biegów, późniejsze produkowane po 1978 r. otrzymywały już silniki i skrzynie montowane przez Zastavę na licencji Fiata. Zakończenie produkcji w Polsce Zastavy nastąpiło w 1983 r. W tym samym roku Zastava w Jugosławii została zmodernizowana. Nowe Zastavy otrzymały nowe oblachowanie przodu, identyczne jak w Fiacie 128

po modernizacji przeprowadzonej w 1977 r. Nowe też były zderzaki, tablica rozdzielcza, tapicerka drzwiowa, oraz na siedzeniach. Obok silnika 1100 do produkcji trafiły Zastavy z silnikami 1300 o pojemności 1302 cm3 rozwijającymi moc 65 KM, które nigdy nie były montowane w Polsce. 

* - Fragment artykułu Zdzisława Podbielskiego z Katalogu samochodów i motocykli 1991 r., Młody Technik